Vaccinium corymbosum 'Goldtraube' - Highbush blueberry

Oorsprong en achtergrond

‘Goldtraube’, meestal aangeboden als ‘Goldtraube 71’, is een klassieke Europese selectie van Amerikaanse blauwe bes. De achtergrond gaat terug op veredelingswerk van Wilhelm Heermann in Grethem, Duitsland, met materiaal ontstaan uit Vaccinium corymbosum × V. angustifolium. Uit dit materiaal werd later door P. van Well in Helenaveen, Nederland, de kloon geselecteerd die als ‘Goldtraube 71’ bekend werd. Over het precieze jaar van introductie verschillen historische bronnen, waardoor we dat beter niet vastleggen. In de handel wordt het ras doorgaans eenvoudig onder Vaccinium corymbosum geplaatst.

Vruchten

‘Goldtraube’ vormt middelgrote tot vrij grote, ronde blauwe bessen met de kenmerkende lichte waslaag. Ze groeien in goed gevulde trossen en hebben sappig vruchtvlees. Bij volledige rijpheid is de smaak zoet tot zoetzuur en duidelijk aromatisch, met voldoende frisheid om niet vlak te worden.

Zoals bij andere blauwe bessen betekent een volledig blauwe schil niet automatisch dat de vrucht al zijn beste smaak heeft bereikt. Wanneer de bessen na het verkleuren nog wat aan de struik blijven hangen, neemt doorgaans de zoetheid toe en wordt het aroma voller. Vruchtgrootte en smaak worden mede beïnvloed door vochtvoorziening, standplaats, bestuiving en vruchtbelasting.

Rijping

‘Goldtraube’ is een middenseizoensras. In onze streek begint de oogst doorgaans vanaf eind juli en loopt ze door gedurende augustus. De bessen rijpen gespreid, zodat meerdere plukbeurten nodig zijn.

Voor verse consumptie worden de bessen het best volledig rijp geplukt, wanneer ze gemakkelijk loslaten en hun zoet-friszure smaak goed ontwikkeld is. De vruchten zijn na de oogst enkele dagen gekoeld houdbaar en kunnen uitstekend worden ingevroren.

Culinair

Door zijn sappige, aromatische en evenwichtig zoet-friszure bessen is ‘Goldtraube’ bijzonder geschikt om vers van de struik te eten. De vruchten passen ook goed in yoghurt, ontbijtgerechten, fruitsalades en desserts en kunnen worden verwerkt tot confituur, compote, coulis, sap, gebak en sauzen. Ook invriezen gaat goed, waardoor een rijke zomeroogst later kan worden verwerkt.

Blauwe bessen bevatten van nature verschillende polyfenolen, waaronder anthocyanen, de pigmenten die mee verantwoordelijk zijn voor hun blauwe kleur. Daarnaast leveren ze onder meer voedingsvezels, vitamine C en mangaan.

Verzorging en onderhoud

‘Goldtraube’ vormt een krachtige, opgaande en goed vertakte struik die bij gunstige omstandigheden rijk kan produceren. Een volwassen struik bereikt doorgaans ongeveer 1,5 tot 2 meter hoogte, afhankelijk van bodem, standplaats en snoei. Regelmatige verjongingssnoei helpt om de struik vitaal en productief te houden. Verwijder bij oudere planten jaarlijks enkele van de oudste en zwakste takken vanaf de basis, zodat jonge krachtige scheuten voldoende ruimte en licht krijgen.

Zoals andere Amerikaanse blauwe bessen verlangt ‘Goldtraube’ een zure, humusrijke en luchtige bodem die voldoende vocht kan vasthouden zonder langdurig nat te blijven. Een pH van ongeveer 4,5 tot 5,5 is ideaal. Die lage pH is niet zomaar een voorkeur van de plant, maar speelt een belangrijke rol in de opname van voedingsstoffen.

Vooral ijzer verdient daarbij aandacht. Blauwe bessen zijn maar beperkt in staat om ijzer dat in de bodem moeilijk beschikbaar is zelf toegankelijk te maken. Naarmate de bodem-pH stijgt, wordt ijzer sterker vastgelegd in vormen die de wortels moeilijk kunnen opnemen. Een kalkrijke bodem kan daardoor ijzergebrek veroorzaken terwijl er in de bodem op zich voldoende ijzer aanwezig is. Het probleem is dus vaak niet de hoeveelheid ijzer, maar de beschikbaarheid ervan voor de plant.

Een typisch gevolg is ijzerchlorose: vooral de jonge bladeren worden geel tot geelgroen terwijl de nerven opvallend groen blijven. Alleen extra ijzer toevoegen lost het onderliggende probleem niet noodzakelijk op wanneer de bodem-pH te hoog blijft. Een duurzaam zure wortelomgeving is daarom een van de belangrijkste voorwaarden voor gezonde blauwe bessen. Ook andere micronutriënten worden door de bodem-pH beïnvloed.

Op kalkrijke grond is een speciaal aangelegd zuur plantvak of teelt in een ruime container vaak betrouwbaarder dan voortdurend proberen de volledige tuinbodem te verzuren. Gebruik bij voorkeur organische materialen die geschikt zijn voor zuurminnende planten en vermijd kalkhoudende bodemverbeteraars.

Het fijne wortelstelsel bevindt zich grotendeels dicht bij het bodemoppervlak en is gevoelig voor uitdroging. Een ruime organische mulchlaag van bijvoorbeeld houtsnippers, naaldhoutschors of ander geschikt organisch materiaal helpt het bodemvocht gelijkmatig te houden, beschermt de wortelzone en ondersteunt het bodemleven. Tijdens droge perioden en vooral tijdens de vruchtontwikkeling is voldoende water belangrijk. Op kalkrijke plaatsen wordt bij voorkeur regenwater gebruikt, omdat regelmatig gieten met hard, kalkrijk leidingwater de wortelomgeving op termijn minder geschikt kan maken.

Hoewel blauwe bessen vaak in volle zon worden aangeplant, is in de praktijk halfschaduw in onze streek vaak een uitstekende en vergevingsgezinde keuze. Vooral op lichtere of sneller uitdrogende bodems vermindert enige beschaduwing de verdamping en droogtestress. De hoeveelheid zon die ‘Goldtraube’ goed verdraagt, hangt sterk samen met de vochtvoorziening: hoe beter de bodem vocht vasthoudt zonder nat en zuurstofarm te worden, hoe meer zon de struik kan verdragen. Op een diepe, humusrijke en gelijkmatig vochtige bodem kan hij dus zonniger staan; op drogere grond is lichte halfschaduw doorgaans verstandiger. Voldoende licht blijft belangrijk voor bloei, productie en een goede afrijping van de bessen.

‘Goldtraube’ is goed winterhard en geschikt voor onze winters. De combinatie van een zure wortelomgeving, voldoende organische stof en een gelijkmatige vochtvoorziening is voor een gezonde groei uiteindelijk belangrijker dan zware bemesting.

Bestuiving

‘Goldtraube’ is deels zelfvruchtbaar en kan als alleenstaande struik vruchten vormen. Voor een rijkere en betrouwbaardere oogst is kruisbestuiving met een genetisch ander ras met voldoende bloeioverlap echter aanbevolen. Een goede kruisbestuiving kan bovendien bijdragen aan grotere en beter gevulde bessen.

De klokvormige bloemen worden vooral door hommels en bijen bezocht. Een tuin of voedselbos met voldoende bloeiende planten rond de blauwe bessen ondersteunt deze bestuivers en kan zo mee bijdragen aan een goede vruchtzetting.